THỰC TRẠNG TIÊM CHỦNG ĐẦY ĐỦ VÀ ĐÚNG LỊCH CÁC LOẠI VẮC XIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH TIÊM CHỦNG MỞ RỘNG Ở TRẺ EM TỪ 12 - 23 THÁNG TUỔI TẠI XÃ DỤC NÔNG, TỈNH QUẢNG NGÃI NĂM 2026
THỰC TRẠNG TIÊM CHỦNG ĐẦY ĐỦ VÀ ĐÚNG LỊCH CÁC LOẠI VẮC XIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH TIÊM CHỦNG MỞ RỘNG Ở TRẺ EM TỪ 12 - 23 THÁNG TUỔI TẠI XÃ DỤC NÔNG, TỈNH QUẢNG NGÃI NĂM 2026
THỰC TRẠNG TIÊM CHỦNG ĐẦY ĐỦ VÀ ĐÚNG LỊCH CÁC LOẠI VẮC XIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH TIÊM CHỦNG MỞ RỘNG Ở TRẺ EM TỪ 12 - 23 THÁNG TUỔI TẠI XÃ DỤC NÔNG, TỈNH QUẢNG NGÃI NĂM 2026
COMPLETE AND TIMELY IMMUNISATION COVERAGE AMONG CHILDREN AGED 12 - 23 MONTHS IN DUC NONG COMMUNE, QUANG NGAI PROVINCE, 2026
Phạm Thị Hà Phương¹ và Phan Thị Hiền, Nguyễn Quảng Trí, Bạch Thị Vân, Vũ Thị Lan
¹ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ngãi
TÓM TẮT
Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên toàn bộ 274 trẻ từ 12 - 23 tháng tuổi tại xã Dục Nông, tỉnh Quảng Ngãi, từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2026, nhằm xác định tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch các loại vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Thông tin tiêm chủng được hồi cứu từ Sổ tiêm chủng trẻ em lưu tại Trạm Y tế xã, đối chiếu với phiếu tiêm chủng cá nhân và Hệ thống thông tin tiêm chủng quốc gia; tình trạng đúng lịch được xác định theo mốc tháng tuổi quy định tại Thông tư 52/2025/TT-BYT, chấp nhận chậm không quá 1 tháng. Kết quả: tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ 8 loại vắc xin đạt 94,9% (khoảng tin cậy 95%: 91,6 - 96,9) nhưng tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch chỉ đạt 33,9% (khoảng tin cậy 95%: 28,6 - 39,7). Tỷ lệ tiêm/uống đầy đủ từng loại vắc xin đều trên 96%, riêng vắc xin viêm gan B liều sơ sinh đạt 77,0%. Tỷ lệ đúng lịch giảm dần theo thứ tự liều trong mỗi phác đồ, từ 91,2% ở DPT-VGB-Hib1 xuống 75,2% ở DPT-VGB-Hib3 và từ 89,8% ở OPV1 xuống 74,8% ở OPV3; thấp nhất là IPV2 (61,7%) và vắc xin sởi (66,8%); viêm gan B liều sơ sinh tiêm trong vòng 24 giờ đạt 63,1%. Tuổi trung vị khi tiêm của tất cả các liều đều muộn hơn lịch khuyến cáo từ 0,5 đến 0,9 tháng. Toàn bộ trẻ đã tiêm vắc xin BCG có sẹo BCG và 96,7% trẻ có sổ/phiếu tiêm chủng cá nhân. Lý do được bà mẹ nêu nhiều nhất là trẻ ốm nên không đưa đi tiêm chủng (64,6%) và không biết phải tiêm liều tiếp theo (54,1%). Kết luận: độ bao phủ tiêm chủng tại địa bàn đã gần đạt chỉ tiêu nhưng tính kịp thời còn thấp; cần chuyển trọng tâm theo dõi sang chỉ tiêu tiêm chủng đúng lịch, thiết lập cơ chế nhắc lịch chủ động và hạn chế tạm hoãn tiêm không cần thiết.
Từ khóa: tiêm chủng mở rộng; tiêm chủng đầy đủ; tiêm chủng đúng lịch; trẻ 12 - 23 tháng tuổi; Quảng Ngãi
SUMMARY
A cross-sectional study was conducted on all 274 children aged 12 - 23 months in Duc Nong commune, Quang Ngai province, from July to September 2026, to determine complete and timely immunisation coverage under the Expanded Programme on Immunization. Immunisation data were retrieved from the commune health station child immunisation register and cross-checked against individual immunisation cards and the national immunisation information system; timeliness was assessed against the target age in months set by Circular 52/2025/TT-BYT, allowing a delay of no more than one month. Complete coverage of the eight required vaccines reached 94.9% (95% CI: 91.6 - 96.9), whereas complete and timely coverage was only 33.9% (95% CI: 28.6 - 39.7). Coverage of each individual dose exceeded 96%, except the hepatitis B birth dose at 77.0%. Timeliness declined with dose order, from 91.2% for the first dose of DPT-HepB-Hib to 75.2% for the third, and from 89.8% to 74.8% for oral polio vaccine; the lowest were the second dose of inactivated polio vaccine (61.7%) and measles vaccine (66.8%), while the hepatitis B birth dose within 24 hours reached 63.1%. Median age at administration was 0.5 to 0.9 months later than recommended for every dose. All children had a BCG scar and 96.7% had an individual immunisation card. The most frequently reported reasons were child illness (64.6%) and not knowing the next dose was due (54.1%). Immunisation coverage in this mountainous commune is close to target but timeliness remains poor; monitoring should shift towards timeliness indicators, with active reminder mechanisms and fewer unnecessary postponements.
Keywords: expanded programme on immunization; complete immunisation; timely immunisation; children aged 12 - 23 months; Quang Ngai
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tiêm chủng là một trong những biện pháp can thiệp y tế hiệu quả nhất trong phòng ngừa bệnh tật ở trẻ em. Chương trình Tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam được triển khai trên toàn quốc từ năm 1985 và đã góp phần thanh toán bệnh bại liệt năm 2000, loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005 và giảm mạnh số mắc bạch hầu, ho gà, sởi [1].
Tuy nhiên, độ bao phủ cao chưa đồng nghĩa với việc trẻ được bảo vệ kịp thời. Nhiều nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy trong khi tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ ở trẻ dưới 12 tháng tuổi dao động từ 86,9% đến 99%, tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch lại chỉ ở mức 18,6% đến 60,3% [2], [3], [4]. Mỗi liều vắc xin bị chậm đều kéo dài khoảng thời gian trẻ chưa được bảo vệ và làm tăng nguy cơ mắc bệnh trong giai đoạn trẻ dễ tổn thương nhất.
Tại tỉnh Quảng Ngãi, kết quả tiêm chủng năm 2025 cho thấy tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ đạt 98,2% và tỷ lệ tiêm vắc xin sởi đạt 98,3%; tuy vậy trong cùng năm địa bàn vẫn ghi nhận 928 trường hợp sởi xác định và 6 trường hợp dương tính với vi rút viêm não Nhật Bản [5]. Khoảng cách giữa số liệu bao phủ được báo cáo và tình hình dịch bệnh thực tế gợi ý rằng tính kịp thời của tiêm chủng cần được đánh giá riêng. Xã Dục Nông là xã miền núi mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã thuộc huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum cũ, với hơn 90% dân số là người dân tộc thiểu số và nhiều thôn thuộc vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; đến nay chưa có nghiên cứu nào về chủ đề này tại địa bàn.
Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch các loại vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng ở trẻ em từ 12 - 23 tháng tuổi tại xã Dục Nông, tỉnh Quảng Ngãi năm 2026.
II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian
Đối tượng nghiên cứu là trẻ em từ 12 - 23 tháng tuổi (sinh từ ngày 01/5/2024 đến ngày 30/4/2025) đang cư trú tại xã Dục Nông, tỉnh Quảng Ngãi và bà mẹ hoặc người chăm sóc chính của trẻ. Loại trừ bà mẹ khiếm khuyết về nghe, nói hoặc có vấn đề sức khỏe tâm thần; bà mẹ vắng nhà sau hai lần liên hệ; trẻ đã tiêm chủng đầy đủ từ nơi khác chuyển đến; bà mẹ từ chối tham gia. Số liệu được thu thập từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2026.
2.2. Thiết kế và cỡ mẫu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích, chọn mẫu toàn bộ. Theo danh sách quản lý đối tượng tiêm chủng của Trạm Y tế xã, địa bàn có 274 trẻ trong độ tuổi; toàn bộ 274 trẻ và bà mẹ/người chăm sóc chính đã tham gia nghiên cứu, không có trường hợp nào từ chối (tỷ lệ tham gia 100%).
2.3. Công cụ và kỹ thuật thu thập số liệu
Thông tin tiêm chủng của trẻ được hồi cứu từ Sổ tiêm chủng trẻ em (mẫu A2.1/YTCS) lưu tại Trạm Y tế xã, đối chiếu với sổ/phiếu tiêm chủng cá nhân và Hệ thống thông tin tiêm chủng quốc gia; khi các nguồn khác nhau thì lấy theo Sổ tiêm chủng trẻ em lưu tại trạm. Sẹo BCG được xác định bằng quan sát trực tiếp. Thông tin về bà mẹ và lý do trẻ không được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch được thu thập bằng phỏng vấn trực tiếp theo bộ câu hỏi thiết kế sẵn, xây dựng dựa trên công cụ của Nguyễn Thị Vân (2018) [3] và Phạm Khắc Trung (2021) [6]. Điều tra viên là cán bộ y tế đã được tập huấn; cán bộ y tế thôn bản hỗ trợ phiên dịch tiếng địa phương.
2.4. Tiêu chuẩn đánh giá
Trẻ được coi là tiêm chủng đầy đủ khi nhận đủ 8 loại vắc xin với 10 liều: 1 liều BCG, 3 liều DPT-VGB-Hib, 3 liều OPV, 2 liều IPV và 1 liều vắc xin sởi. Tình trạng đúng lịch của từng liều được tính lại từ ngày sinh và ngày tiêm ghi trong sổ tiêm chủng, theo mốc tháng tuổi quy định tại Thông tư 52/2025/TT-BYT (BCG trong vòng 1 tháng sau sinh; DPT-VGB-Hib1 và OPV1 khi đủ 2 tháng tuổi; liều 2 khi đủ 3 tháng tuổi; liều 3 khi đủ 4 tháng tuổi; IPV1 khi đủ 5 tháng tuổi; IPV2 và vắc xin sởi khi đủ 9 tháng tuổi) [7]. Do Thông tư không quy định khoảng dung sai và Trạm Y tế xã chỉ tổ chức tiêm chủng thường xuyên một đến hai ngày cố định mỗi tháng, nghiên cứu chấp nhận trẻ được tiêm chậm không quá 1 tháng so với mốc quy định là đúng lịch. Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch là trẻ nhận đủ 10 liều và tất cả các liều đều đúng lịch. Vắc xin viêm gan B liều sơ sinh được đánh giá riêng với tiêu chuẩn tiêm trong vòng 24 giờ sau sinh.
2.5. Xử lý và phân tích số liệu
Số liệu được nhập bằng Microsoft Excel 2021 và phân tích được thực hiện trên phần mềm SPSS. Biến định tính được trình bày bằng tần số và tỷ lệ phần trăm kèm khoảng tin cậy 95% theo phương pháp Wilson; biến định lượng có phân bố lệch được trình bày bằng trung vị và khoảng tứ phân vị.
2.6. Đạo đức nghiên cứu
Nghiên cứu được Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học Trung tâm Y tế Ngọc Hồi chấp thuận và được sự đồng ý của Ủy ban nhân dân xã, Trạm Y tế xã Dục Nông. Bà mẹ được giải thích rõ mục đích, nội dung nghiên cứu và quyền từ chối tham gia; chỉ những người đồng ý mới được phỏng vấn. Thông tin định danh đã được xóa khỏi bộ số liệu trước khi phân tích.
III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
Trong 274 trẻ tham gia nghiên cứu, trẻ nam chiếm 51,5% và trẻ nữ chiếm 48,5%. Trẻ người dân tộc thiểu số chiếm 88,3%, trong đó dân tộc Xê Đăng chiếm 48,2% và dân tộc Giẻ Triêng chiếm 39,4%. Trẻ là con thứ ba trở lên chiếm 28,8% và 98,9% trẻ có sức khỏe bình thường. Tuổi trung bình của bà mẹ là 27,4 (6,3) tuổi; 93,1% bà mẹ là người dân tộc thiểu số; 65,3% có trình độ trung học cơ sở và không có bà mẹ nào không biết chữ; 92,7% làm nông và 89,4% hộ gia đình có thu nhập từ 1 đến 5 triệu đồng mỗi tháng. Có 37,2% bà mẹ sống tại thôn đặc biệt khó khăn và 81,4% khám thai định kỳ từ 3 lần trở lên.
3.2. Tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch
Bảng 1. Tỷ lệ trẻ được tiêm/uống đầy đủ và đúng lịch từng loại vắc xin (n = 274)
Mũi tiêm/uống | Đầy đủ: n | % | Đúng lịch: n | % |
VGB liều sơ sinh | 211 | 77,0 | 173 | 63,1 |
BCG (lao) | 272 | 99,3 | 238 | 86,9 |
DPT-VGB-Hib1 | 272 | 99,3 | 250 | 91,2 |
DPT-VGB-Hib2 | 266 | 97,1 | 227 | 82,8 |
DPT-VGB-Hib3 | 263 | 96,0 | 206 | 75,2 |
OPV1 | 272 | 99,3 | 246 | 89,8 |
OPV2 | 265 | 96,7 | 222 | 81,0 |
OPV3 | 264 | 96,4 | 205 | 74,8 |
IPV1 | 264 | 96,4 | 201 | 73,4 |
IPV2 | 263 | 96,0 | 169 | 61,7 |
Sởi | 263 | 96,0 | 183 | 66,8 |
Tiêm chủng đầy đủ / đầy đủ và đúng lịch 8 loại vắc xin | 260 | 94,9 | 93 | 33,9 |
Ghi chú: Vắc xin viêm gan B liều sơ sinh được đánh giá riêng, không tính vào định nghĩa tiêm chủng đầy đủ 8 loại vắc xin.
Tỷ lệ trẻ được tiêm/uống đầy đủ từng loại vắc xin đều đạt trên 96%, trong khi vắc xin viêm gan B liều sơ sinh chỉ đạt 77,0%. Tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ 8 loại vắc xin là 94,9%. Ngược lại, tỷ lệ đúng lịch giảm dần theo thứ tự liều trong mỗi phác đồ và thấp nhất ở IPV2 (61,7%) và vắc xin sởi (66,8%); tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch cả 8 loại vắc xin là 33,9%.
Bảng 2. Tuổi của trẻ khi được tiêm/uống từng liều vắc xin so với lịch khuyến cáo
Mũi tiêm/uống | Tuổi trung vị (tháng) | Khoảng tứ phân vị | Tháng tuổi khuyến cáo |
BCG (lao) | 0,9 | 0,6 - 1,3 | 0 |
DPT-VGB-Hib1 | 2,5 | 2,2 - 2,9 | 2 |
DPT-VGB-Hib2 | 3,7 | 3,3 - 4,4 | 3 |
DPT-VGB-Hib3 | 4,9 | 4,4 - 5,8 | 4 |
OPV1 | 2,5 | 2,2 - 2,9 | 2 |
OPV2 | 3,7 | 3,3 - 4,5 | 3 |
OPV3 | 4,9 | 4,4 - 5,8 | 4 |
IPV1 | 5,7 | 5,3 - 6,3 | 5 |
IPV2 | 9,6 | 9,1 - 10,6 | 9 |
Sởi | 9,5 | 9,1 - 10,2 | 9 |
Ghi chú: Tính trên những trẻ đã được tiêm/uống liều tương ứng và có ghi nhận ngày tiêm.
Tuổi trung vị khi tiêm của tất cả các liều đều muộn hơn tháng tuổi khuyến cáo từ 0,5 đến 0,9 tháng, lớn nhất ở các liều thứ ba của DPT-VGB-Hib và OPV (4,9 tháng so với lịch 4 tháng) và ở IPV1 (5,7 tháng so với lịch 5 tháng).
Toàn bộ 272 trẻ đã tiêm BCG (100,0%) được ghi nhận có sẹo BCG và 265 trẻ (96,7%) có sổ hoặc phiếu tiêm chủng cá nhân.
3.3. Lý do trẻ không được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch
Bảng 3. Lý do trẻ không được tiêm chủng đầy đủ hoặc không đúng lịch do bà mẹ nêu (n = 213)
Lý do | Tần số (n) | Tỷ lệ (%) |
Trẻ ốm không đưa đi tiêm chủng | 117 | 64,6 |
Không biết phải tiêm liều tiếp theo | 98 | 54,1 |
Gia đình bận không đưa con đi tiêm chủng | 57 | 31,5 |
Trẻ ốm có đến nhưng không được tiêm | 31 | 17,1 |
Không biết gì về tiêm chủng | 12 | 6,6 |
Hoãn tiêm | 11 | 6,1 |
Nhà ở quá xa nơi tiêm | 3 | 1,7 |
Không biết nơi tiêm, giờ tiêm | 1 | 0,6 |
Ghi chú: Tính trên 181 trẻ không được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch. Câu hỏi nhiều lựa chọn nên tổng tỷ lệ lớn hơn 100%.
Trong 181 trẻ không được tiêm chủng đầy đủ hoặc không đúng lịch, hai lý do chủ yếu là trẻ ốm nên không đưa đi tiêm chủng (64,6%) và bà mẹ không biết phải tiêm liều tiếp theo (54,1%). Có 33,7% bà mẹ nêu từ 3 lý do trở lên. Tỷ lệ trẻ tiêm chủng không đầy đủ ở nhóm bà mẹ nêu từ 3 lý do trở lên là 16,2%, cao hơn rõ rệt so với 1,4% ở nhóm nêu 1 lý do (p < 0,001).
IV. BÀN LUẬN
Tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ 94,9% tại xã Dục Nông tương đương với kết quả của Nguyễn Thị Vân tại huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum (95,4%) [8], Hồ Thị Ly Lan tại thành phố Buôn Ma Thuột (95,0%) [9] và Nguyễn Thanh Tùng tại An Giang (94,7%) [10]; cao hơn Phạm Khắc Trung tại Gia Lai (90,2%) [6], Sang Quốc Hà tại Đắk Nông (86,9%) [11] và Nguyễn Hồ Mai tại Hà Nội (77,6%) [12]. Việc một xã miền núi với 88,3% trẻ là người dân tộc thiểu số đạt độ bao phủ cao hơn cả một phường nội thành phản ánh hiệu quả của mô hình quản lý đối tượng theo thôn, làng với sự tham gia của y tế thôn bản.
Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là khoảng cách 61 điểm phần trăm giữa tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ (94,9%) và tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch (33,9%): hai phần ba số trẻ trong độ tuổi không được bảo vệ đúng thời điểm mà phác đồ thiết kế. Cần nói rõ rằng con số này phụ thuộc chặt vào cách xác định thế nào là đúng lịch. Thông tư 52/2025/TT-BYT quy định mốc tháng tuổi của từng liều và khoảng cách tối thiểu 28 ngày giữa các liều cùng loại, nhưng không quy định khoảng dung sai [7].
Với cách xác định đã chọn, tỷ lệ 33,9% nằm ở khoảng giữa phổ kết quả trong nước: cao hơn Nguyễn Đức Hiền tại Kon Plông (18,6%) [2], Nguyễn Thị Vân tại 4 huyện biên giới tỉnh Kon Tum (22,4%) [3], Nguyễn Hồ Mai tại Hà Nội (28,9%) [12] và Phạm Khắc Trung tại Gia Lai (32,3%) [6]; thấp hơn Nguyễn Thanh Tùng tại An Giang (37,0%) [10], Hồ Thị Ly Lan tại Buôn Ma Thuột (43,1%) [9], Sang Quốc Hà tại Đắk Nông (43,9%) [11], Phạm Vương Ngọc tại Hà Nam (53,0%) [13] và Lê Thị Ngọc tại thành phố Tây Ninh (60,3%) [4].
Xu hướng tỷ lệ đúng lịch giảm dần theo thứ tự liều, từ 91,2% ở DPT-VGB-Hib1 xuống 75,2% ở liều thứ ba, cho thấy độ chậm tích lũy dần qua từng lần tiêm. Mỗi liều chậm trung bình khoảng nửa tháng đến gần một tháng, nhưng khi cộng dồn qua mười liều thì trẻ ở trong tình trạng chưa được bảo vệ đầy đủ lâu hơn đáng kể so với thiết kế của phác đồ. Hai liều có tỷ lệ đúng lịch thấp nhất là IPV2 (61,7%) và vắc xin sởi (66,8%), đều được chỉ định khi trẻ đủ 9 tháng tuổi. Do miễn dịch từ mẹ suy giảm từ khoảng tháng thứ sáu, việc trì hoãn mũi sởi kéo dài khoảng trống miễn dịch và làm tăng nguy cơ bùng phát dịch, phù hợp với thực tế 928 trường hợp sởi xác định tại tỉnh Quảng Ngãi năm 2025 [5].
Vắc xin viêm gan B liều sơ sinh đạt 77,0% và tiêm trong vòng 24 giờ đạt 63,1%, thấp hơn chỉ tiêu quốc gia 90% [14] nhưng đã cải thiện rất nhiều so với 22,9% tại Tu Mơ Rông năm 2016 [8] và 37,7% tại huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai năm 2012 [15]. Khoảng trống còn lại chủ yếu gắn với những trẻ sinh tại nhà, là đặc điểm phổ biến ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tỷ lệ trẻ có sẹo BCG đạt 100% và tỷ lệ có sổ/phiếu tiêm chủng cá nhân đạt 96,7%, đều cao hơn các nghiên cứu trước tại khu vực [8], [15], cho thấy chất lượng kỹ thuật tiêm chủng và quản lý đối tượng tại tuyến xã đã được nâng lên.
Về lý do, tỷ lệ "trẻ ốm nên không đưa đi tiêm chủng" 64,6% cao hơn nhiều so với 27,3% tại Tu Mơ Rông [8] và 15,0% tại Phú Thiện [15]. Bên cạnh gánh nặng bệnh tật ở trẻ nhỏ vùng cao, một phần không nhỏ các trường hợp này có thể là tạm hoãn tiêm không cần thiết, nhất là khi có thêm 17,1% bà mẹ cho biết trẻ đã đến điểm tiêm nhưng không được tiêm. Nếu vậy thì chuẩn hóa thực hành khám sàng lọc và tổ chức tiêm bù là can thiệp có hiệu quả cao nhất. Lý do "không biết phải tiêm liều tiếp theo" 54,1%, so với 24,8% tại Phú Thiện [15], chỉ ra một khoảng trống rất cụ thể trong khâu hẹn và nhắc lịch, hoàn toàn có thể khắc phục.
Nghiên cứu có một số hạn chế. Thiết kế cắt ngang chỉ cho phép mô tả thực trạng. Ngoài ra, lý do trẻ không được tiêm chủng đúng lịch dựa vào lời kể của bà mẹ sau tới hai năm nên có thể có sai số nhớ lại. Điểm mạnh của nghiên cứu là chọn mẫu toàn bộ với tỷ lệ tham gia 100%, thông tin tiêm chủng lấy từ sổ tiêm chủng thay vì chỉ dựa vào trí nhớ của bà mẹ.
V. KẾT LUẬN
Tại xã Dục Nông, tỉnh Quảng Ngãi năm 2026, tỷ lệ trẻ từ 12 - 23 tháng tuổi được tiêm chủng đầy đủ 8 loại vắc xin đạt 94,9% nhưng tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch chỉ đạt 33,9%. Tỷ lệ đúng lịch giảm dần theo thứ tự liều, thấp nhất ở IPV2 (61,7%) và vắc xin sởi (66,8%); vắc xin viêm gan B liều sơ sinh tiêm trong vòng 24 giờ đạt 63,1%. Lý do chủ yếu là trẻ ốm nên không đưa đi tiêm chủng và bà mẹ không biết phải tiêm liều tiếp theo. Cần bổ sung chỉ tiêu tiêm chủng đúng lịch vào hệ thống theo dõi của chương trình, thiết lập cơ chế nhắc lịch chủ động trước mỗi buổi tiêm chủng, chuẩn hóa thực hành khám sàng lọc để hạn chế tạm hoãn không cần thiết và tổ chức tiêm bù định kỳ cho những trẻ đã bị chậm liều. Về quy trình tiêm chủng, đảo đảm thực hiện đầy đủ và có kiểm tra việc hướng dẫn theo dõi trẻ tại nhà sau tiêm và thông báo loại vắc xin được tiêm cho 100% bà mẹ.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương. Tài liệu đào tạo về vắc xin và an toàn tiêm chủng.
2. Nguyễn Đức Hiền (2017). Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch cho trẻ em dưới 12 tháng tuổi tại huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum. Hà Nội: Trường Đại học Y tế công cộng; 2017.
3. Nguyễn Thị Vân (2018). Thực trạng tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch các loại vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng và các yếu tố liên quan ở trẻ dưới 1 tuổi tại các huyện biên giới tỉnh Kon Tum.
4. Lê Thị Ngọc, Nguyễn Văn Trường, Nguyễn Văn Tập, Trần Quốc Thắng, Nguyễn Thị Vân Trâm, Võ Ngọc Minh Thư, Hoàng Thị Minh, Lê Hồng Tây (2024). Kết quả quản lý tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch cho trẻ dưới 12 tháng tuổi và một số yếu tố liên quan tại thành phố Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh, năm 2023. Tạp chí Y học Cộng đồng, 65(chuyên đề 8). DOI: 10.52163/yhc.v65iCD8.1470.
5. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ngãi (2026). Báo cáo kết quả công tác tiêm chủng mở rộng và tình hình bệnh truyền nhiễm năm 2025.
6. Phạm Khắc Trung (2021). Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch ở trẻ em dưới 12 tháng tuổi tại 4 xã đặc biệt khó khăn của huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai. Luận văn thạc sĩ y tế công cộng. Trường Đại học Y tế công cộng. Hà Nội
7. Bộ Y tế (2025). Thông tư số 52/2025/TT-BYT ngày 31/12/2025 ban hành danh mục bệnh truyền nhiễm, đối tượng và phạm vi phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế bắt buộc, có hiệu lực từ ngày 15/02/2026.
8. Nguyễn Thị Vân và cộng sự (2016). Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ tiêm chủng mở rộng tại huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum. Đề tài nghiên cứu khoa học, Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Kon Tum.
9. Hồ Thị Ly Lan (2020). Thực trạng tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch ở trẻ em dưới 12 tháng tuổi và một số yếu tố liên quan tại phường Tân Lợi, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. [Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng]. Hà Nội: Trường Đại học Y tế công cộng; 2020.
10. Nguyễn Thanh Tùng (2020). Thực trạng tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch ở trẻ em dưới 12 tháng tuổi tại tỉnh An Giang. [Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng]. Hà Nội: Trường Đại học Y tế công cộng; 2020.
11. Sang Quốc Hà (2021). Thực trạng tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch ở trẻ dưới 12 tháng tuổi tại huyện Cư Jút, tỉnh Đắk Nông. [Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng]. Hà Nội: Trường Đại học Y tế công cộng; 2020.
12. Nguyễn Hồ Mai (2019). Thực trạng tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch 8 loại vắc xin ở trẻ em dưới 12 tháng tuổi và một số yếu tố liên quan tại phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội. Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Thăng Long, Hà Nội.
13. Phạm Vương Ngọc và cộng sự (2016). Thực trạng tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch ở trẻ em dưới 12 tháng tuổi tại một số xã của tỉnh Hà Nam. [Chủ nhiệm đề tài bổ sung tên tạp chí, tập, số, trang]
14. Bộ Y tế (2025), "Quyết định số 2780/QĐ-BYT ngày 29 tháng 08 năm 2025 về ban hành kế hoạch tiêm chủng mở rộng giai đoạn 03 năm (2026-2028)”
15. Ngô Thị Tú Thủy (2012). Tình hình tiêm chủng cho trẻ em dưới 1 tuổi và một số yếu tố liên quan đến tỷ lệ tiêm chủng tại huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai. Luận văn Chuyên khoa cấp II, Viện Vệ sinh Dịch tễ Tây Nguyên.



