Đóng
  • :
  • :
CHÀO MỪNG BẠN ĐẾN VỚI CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA BỆNH VIỆN ĐA KHOA KHU VỰC NGỌC HỒI
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

THỰC TRẠNG KIẾN THỨC, THỰC HÀNH CHĂM SÓC TRƯỚC SINH, TRONG VÀ SAU SINH Ở CÁC BÀ MẸ CÓ CON DƯỚI 6 THÁNG TUỔI TẠI 3 XÃ DỤC NÔNG, XÃ BỜ Y VÀ XÃ SA LOONG, TỈNH QUẢNG NGÃI NĂM 2026

THỰC TRẠNG KIẾN THỨC, THỰC HÀNH CHĂM SÓC TRƯỚC SINH, TRONG VÀ SAU SINH Ở CÁC BÀ MẸ CÓ CON DƯỚI 6 THÁNG TUỔI TẠI 3 XÃ DỤC NÔNG, XÃ BỜ Y VÀ XÃ SA LOONG, TỈNH QUẢNG NGÃI NĂM 2026

THỰC TRẠNG KIẾN THỨC, THỰC HÀNH CHĂM SÓC TRƯỚC SINH, TRONG VÀ SAU SINH Ở CÁC BÀ MẸ CÓ CON DƯỚI 6 THÁNG TUỔI TẠI 3 XÃ DỤC NÔNG, XÃ BỜ Y VÀ XÃ SA LOONG, TỈNH QUẢNG NGÃI NĂM 2026

Trương Văn Phong, Nguyễn Xuân Phúc, Đặng Thị Phượng, Hoàng Thị Hải Âu, Đỗ Nguyên Nhật

 

TÓM TẮT

Mục tiêu: Mô tả kiến thức và thực hành chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh của các bà mẹ có con dưới 6 tháng tuổi tại 3 xã Dục Nông, Bờ Y và Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi năm 2026; phân tích một số yếu tố liên quan đến thực hành khám thai của đối tượng nghiên cứu. Phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích trên 369 bà mẹ có con dưới 6 tháng tuổi tại 3 xã Dục Nông, Bờ Y và Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi năm 2026. Số liệu được thu thập bằng phỏng vấn trực tiếp sử dụng bộ câu hỏi cấu trúc. Các biến định tính được mô tả bằng tần số và tỷ lệ; mối liên quan được phân tích bằng kiểm định Chi-square. Kết quả: Có 69,4% bà mẹ thực hiện khám thai theo tiêu chí nghiên cứu; 68,1% có phiếu quản lý thai. Tỷ lệ được đo huyết áp là 70,5%, xét nghiệm nước tiểu 27,1%; 93,2% được tiêm UV2+; 80,2% được cấp viên sắt hoặc đa vi chất, nhưng 58,0% uống đủ đến khi sinh. Tỷ lệ nhận biết đầy đủ dấu hiệu nguy hiểm trong thai kỳ, khi chuyển dạ, sau sinh và ở trẻ sơ sinh lần lượt là 16,3%, 13,8%, 10,1% và 9,0%. Có 84,7% bà mẹ sinh tại cơ sở y tế; 74,3% cho trẻ bú trong giờ đầu sau sinh và 23,3% cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Tỷ lệ biết cho trẻ bú đúng cách, tắm trẻ đúng cách và chăm sóc rốn đúng cách lần lượt là 69,9%, 64,7% và 72,6%. Trình độ học vấn, nghề nghiệp và nhóm tuổi có liên quan với thực hành khám thai (p<0,05). Kết luận: Kiến thức và thực hành chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh tại địa bàn nghiên cứu còn một số hạn chế, đặc biệt ở nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, thực hiện dịch vụ khám thai và chăm sóc sau sinh. Cần tăng cường quản lý thai nghén, nâng cao chất lượng dịch vụ tuyến cơ sở và truyền thông phù hợp với đặc điểm dân cư địa phương.

Từ khóa: Kiến thức, thực hành, chăm sóc trước sinh, trong sinh, sau sinh, bà mẹ có con dưới 6 tháng tuổi.

ABSTRACT

KNOWLEDGE AND PRACTICES OF PRENATAL, INTRAPARTUM AND POSTNATAL CARE AMONG MOTHERS WITH CHILDREN UNDER 6 MONTHS OF AGE IN DUC NONG, BO Y AND SA LOONG COMMUNES, QUANG NGAI PROVINCE, 2026

Authors: Truong Van Phong, Nguyen Xuan Phuc, Dang Thi Tram, Hoang Thi Hai Au, Do Nguyen Nhat

Objectives: To describe knowledge and practices of prenatal, intrapartum and postnatal care among mothers with children under 6 months of age in Duc Nong, Bo Y and Sa Loong communes, Quang Ngai Province, in 2026; and to analyze selected factors associated with antenatal care practices. Methods: A cross-sectional descriptive study with analytical components was conducted among 369 mothers with children under 6 months of age in the three communes. Data were collected through face-to-face interviews using a structured questionnaire. Categorical variables were summarized as frequencies and percentages. Associations were assessed using the Chi-square test. Results: Overall, 69.4% of mothers met the study criterion for antenatal visits and 68.1% had a pregnancy management record. Blood pressure was measured in 70.5%, and urine testing was performed in 27.1%. UV2+ vaccination coverage was 93.2%. Iron or multiple-micronutrient supplements were provided to 80.2%, while 58.0% reported taking them until delivery. Full recognition of danger signs during pregnancy, labor, postpartum and in newborns was 16.3%, 13.8%, 10.1% and 9.0%, respectively. Facility delivery was reported by 84.7%; 74.3% initiated breastfeeding within one hour, and 23.3% practiced exclusive breastfeeding for six months. Correct breastfeeding, bathing and umbilical cord care knowledge was reported by 69.9%, 64.7% and 72.6%, respectively. Education, occupation and age group were associated with antenatal care practice (p<0.05). Conclusion: Maternal knowledge and practices regarding prenatal, intrapartum and postnatal care remain suboptimal in the study area. Strengthening pregnancy management, primary care services and locally appropriate health education is recommended.

Keywords: Knowledge, practices, prenatal care, intrapartum care, postnatal care, mothers with infants under 6 months.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Chăm sóc sức khỏe sinh sản, đặc biệt là chăm sóc sức khỏe bà mẹ trước sinh, trong sinh và sau sinh, có vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe, giảm nguy cơ tai biến sản khoa và nâng cao chất lượng sức khỏe bà mẹ, trẻ sơ sinh. Chăm sóc thai nghén đầy đủ, phát hiện sớm các dấu hiệu nguy hiểm trong quá trình mang thai, chuyển dạ và sau sinh, đồng thời bảo đảm người mẹ được tiếp cận dịch vụ y tế kịp thời là những yếu tố quan trọng góp phần giảm tỷ lệ tử vong và bệnh tật ở mẹ và trẻ sơ sinh.

Kiến thức và thực hành chăm sóc sức khỏe của người mẹ có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình mang thai, sinh con và chăm sóc trẻ sau sinh. Việc phát hiện thai sớm, khám thai định kỳ, thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cần thiết, tiêm phòng, bổ sung vi chất dinh dưỡng, nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm và lựa chọn nơi sinh an toàn góp phần nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe bà mẹ. Bên cạnh đó, chăm sóc sau sinh, nuôi con bằng sữa mẹ, vệ sinh và chăm sóc trẻ sơ sinh đúng cách cũng có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa bệnh tật và bảo đảm sự phát triển của trẻ.

Tại Việt Nam, công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em đã được quan tâm triển khai thông qua các chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, làm mẹ an toàn và chăm sóc trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, kiến thức và thực hành chăm sóc sức khỏe của các bà mẹ vẫn còn những hạn chế, đặc biệt tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn, trình độ học vấn chưa đồng đều và khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế còn hạn chế.

Ba xã Dục Nông, Bờ Y và Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi là những địa bàn miền núi, biên giới, có địa hình phức tạp và một bộ phận dân cư còn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Trong quá trình triển khai công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại địa phương, việc quản lý thai nghén, thực hiện khám thai đầy đủ, nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm trong thai kỳ và chăm sóc bà mẹ, trẻ sơ sinh sau sinh vẫn còn những vấn đề cần được quan tâm. Đánh giá thực trạng kiến thức và thực hành chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh sẽ cung cấp thông tin cần thiết làm cơ sở xây dựng hoạt động truyền thông, tư vấn và nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ tại địa phương.

Xuất phát từ thực tế trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này với hai mục tiêu: (1) Mô tả kiến thức và thực hành chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh của các bà mẹ có con dưới 6 tháng tuổi tại 3 xã Dục Nông, Bờ Y và Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi năm 2026; (2) Phân tích một số yếu tố liên quan đến thực hành chăm sóc trước sinh của các bà mẹ tại địa bàn nghiên cứu.

2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng nghiên cứu

Các bà mẹ có con dưới 6 tháng tuổi tại 3 xã Dục Nông, Bờ Y và Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian nghiên cứu.

2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Địa điểm: xã Dục Nông, xã Bờ Y và xã Sa Loong, tỉnh Quảng Ngãi. Thời gian: năm 2026.

2.3. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích.

2.4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu

Cỡ mẫu được tính theo công thức xác định cỡ mẫu cho nghiên cứu mô tả tỷ lệ: n = Z²(1-α/2) × p(1-p)/d². Trong đó Z=1,96 với mức tin cậy 95%; p=0,60, là tỷ lệ bà mẹ khám thai theo tiêu chí nghiên cứu, căn cứ báo cáo hoạt động của Trung tâm Y tế Ngọc Hồi năm 2025; d=0,05. Cỡ mẫu tối thiểu tính được là 369 bà mẹ. Cỡ mẫu thực tế theo các bảng số liệu trong bản thảo là 369 bà mẹ.

[CẦN BỔ SUNG: phương pháp chọn mẫu thực tế, tiêu chuẩn lựa chọn và tiêu chuẩn loại trừ.]

2.5. Biến số nghiên cứu

Các nhóm biến số gồm: đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu (tuổi, dân tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp, tuổi kết hôn, số lần sinh); kiến thức về chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh; thực hành khám thai, quản lý thai nghén, các dịch vụ chăm sóc trước sinh, lựa chọn nơi sinh, nuôi con bằng sữa mẹ, chăm sóc trẻ sơ sinh và bổ sung vi chất sau sinh; các yếu tố liên quan đến thực hành khám thai.

2.6. Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu được thu thập bằng phỏng vấn trực tiếp các bà mẹ tại hộ gia đình thông qua bộ câu hỏi cấu trúc soạn sẵn.

2.7. Xử lý và phân tích số liệu

Số liệu được kiểm tra tính đầy đủ, hợp lý, mã hóa và nhập vào phần mềm thống kê. Các biến định tính được trình bày bằng tần số và tỷ lệ phần trăm. Mối liên quan giữa một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu với thực hành khám thai được phân tích bằng kiểm định Chi-square hoặc kiểm định phù hợp khi điều kiện áp dụng không được đáp ứng. Mức ý nghĩa thống kê được xác định khi p<0,05.

2.8. Đạo đức nghiên cứu: Tuân thủ đạo đức nghiên cứu.

3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

Nhóm tuổi

Số lượng

Tỷ lệ (%)

18–<20

61

16,5

20–<35

272

73,7

≥35

36

9,8

Tổng

369

100

Nhóm tuổi 20 đến dưới 35 chiếm tỷ lệ cao nhất (73,7%).

Dân tộc

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Kinh

94

25,5

Xê đăng

143

38,8

Mường

81

21,9

Giẻ

24

6,5

Khác (Tày, Thái...)

27

7,3

Tổng

369

100

Dân tộc Xê đăng chiếm tỷ lệ cao nhất (38,8%), tiếp đến là Kinh (25,5%) và Mường (21,9%).

Trình độ học vấn

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Mù chữ

0

0

Biết đọc, biết viết

13

3,5

Tiểu học

93

25,2

THCS

163

44,2

THPT

100

27,1

Tổng

369

100

Trình độ học vấn THCS chiếm tỷ lệ cao nhất (44,2%), tiếp đến là THPT (27,1%) và tiểu học (25,2%).

Nghề nghiệp

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Làm nông

323

87,5

Cán bộ, viên chức

26

7,0

Buôn bán

8

2,2

Khác

12

3,3

Tổng

369

100

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu làm nông nghiệp (87,5%).

Độ tuổi kết hôn

Số lượng

Tỷ lệ (%)

<18

0

0

18–≤20

241

65,3

21–≤23

69

18,7

24–≤26

47

12,8

>26

12

3,2

Tổng

369

100

Phần lớn bà mẹ kết hôn trong độ tuổi 18–20 (65,3%).

Số lần sinh

Số lượng

Tỷ lệ (%)

≤2 lần

293

79,5

3–≤4 lần

68

18,4

≥5 lần

8

2,1

Tổng

369

100

Các bà mẹ sinh con lần thứ nhất hoặc thứ hai chiếm 79,5%.

3.2. Kiến thức và thực hành chăm sóc trước sinh

Tháng phát hiện có thai

Số lượng

Tỷ lệ (%)

1 tháng

89

24,1

2 tháng

171

46,3

3 tháng

76

20,6

4 tháng

25

6,8

5 tháng

8

2,2

Tổng

369

100

Có 24,1% bà mẹ phát hiện mang thai trong tháng đầu và 46,3% trong tháng thứ hai; 9,0% phát hiện từ tháng thứ tư trở đi.

Thực hành khám thai theo tiêu chí nghiên cứu

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Không

113

30,6

Có

256

69,4

Tổng

369

100

Có 69,4% bà mẹ thực hiện khám thai theo tiêu chí nghiên cứu; 30,6% chưa đạt tiêu chí.

Nơi khám thai

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Bệnh viện

63

17,0

Trạm y tế xã

11

3,0

Phòng khám thuộc TTYT Ngọc Hồi

192

52,0

Y tế thôn/cô đỡ

0

0

Y tế tư nhân

103

28,0

Tổng

369

100

Phòng khám thuộc Trung tâm Y tế Ngọc Hồi là nơi khám thai được lựa chọn nhiều nhất (52,0%), tiếp đến là cơ sở y tế tư nhân (28,0%).

Dịch vụ chăm sóc trước sinh

Có n

Có (%)

Không n

Không (%)

Đo huyết áp

260

70,5

109

29,5

Xét nghiệm nước tiểu

100

27,1

269

72,9

Tiêm UV2+

344

93,2

25

6,8

Được cấp sắt/đa vi chất

296

80,2

73

19,8

Uống đủ sắt/đa vi chất đến sinh

214

58,0

155

42,0

Tỷ lệ được đo huyết áp là 70,5%, xét nghiệm nước tiểu 27,1%; 93,2% được tiêm UV2+. Có 80,2% được cấp sắt hoặc đa vi chất nhưng 58,0% sử dụng đủ đến khi sinh.

3.3. Kiến thức về dấu hiệu nguy hiểm và chăm sóc bà mẹ, trẻ sơ sinh

Nội dung kiến thức

Không biết (%)

Không đầy đủ (%)

Đầy đủ (%)

Dấu hiệu khi có thai

9,7

74,0

16,3

Dấu hiệu nguy hiểm cần khám thai

10,2

76,0

13,8

Dấu hiệu khi chuyển dạ

12,5

75,0

12,5

Bất thường sau sinh

16,5

73,4

10,1

Bất thường ở trẻ sơ sinh

0,5

90,5

9,0

[Bảng này được tái cấu trúc từ phần nhận xét trong bản thảo; cần đối chiếu bảng số liệu gốc để xác nhận tỷ lệ “không đầy đủ”.]

Có 52,1% bà mẹ biết cách tính tuổi thai/dự kiến ngày sinh. Tỷ lệ nhận biết đầy đủ các dấu hiệu nguy hiểm còn thấp. Một số dấu hiệu được nhận biết gồm ra máu âm đạo bất thường (88,2%), thai không máy hoặc không cử động (84,4%), sốt cao (34,4%), rối loạn thị lực (20,8%), phù mặt hoặc chân (31,2%), đau đầu dữ dội (27,1%) và co giật (24,3%).

3.4. Thực hành chăm sóc trong sinh và sau sinh

Nơi sinh

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Cơ sở y tế

312

84,7

Tại nhà

57

15,4

Tổng

369

100

Có 84,7% bà mẹ sinh tại cơ sở y tế và 15,4% sinh tại nhà. Do làm tròn số, tổng tỷ lệ có thể vượt 100%.

Nội dung

Tỷ lệ (%)

Cho trẻ bú trong vòng 1 giờ đầu sau sinh

74,3

Cho trẻ bú hoàn toàn trong 6 tháng đầu

23,3

Được chăm sóc trong tuần đầu sau sinh

61,1

 

Thực hành chăm sóc trẻ

Không n

Không (%)

Có n

Có (%)

Cho trẻ bú đúng cách

111

30,1

258

69,9

Tắm trẻ đúng cách

130

35,3

239

64,7

Chăm sóc rốn đúng cách

101

27,4

268

72,6

Tỷ lệ bà mẹ biết cho trẻ bú đúng cách là 69,9%, tắm trẻ đúng cách 64,7% và chăm sóc rốn đúng cách 72,6%.

Bổ sung vi chất sau sinh

Không n

Không (%)

Có n

Có (%)

Vitamin A

156

42,3

213

57,7

Viên sắt

330

89,4

39

10,6

Có 57,7% bà mẹ uống Vitamin A sau sinh và 10,6% uống viên sắt sau sinh.

Thời gian nghỉ làm sau sinh

Số lượng

Tỷ lệ (%)

≤1 tháng

100

27,1

2–3 tháng

228

61,8

>3 tháng

41

11,1

Tổng

369

100

Thời gian nghỉ làm sau sinh từ 2–3 tháng chiếm tỷ lệ cao nhất (61,8%).

3.5. Đánh giá của bà mẹ về hiệu quả truyền thông

Nội dung đánh giá

Không n

Không (%)

Có n

Có (%)

Kiến thức cần thiết

38

10,3

331

89,7

Thông tin đầy đủ

114

30,9

255

69,1

Thực hiện theo kiến thức được truyền thông

97

26,3

272

73,7

Có 89,7% bà mẹ đánh giá kiến thức chăm sóc sức khỏe sinh sản là cần thiết; 69,1% cho rằng thông tin nhận được đầy đủ và 73,7% cho biết có thực hiện theo nội dung hướng dẫn.

3.6. Một số yếu tố liên quan đến thực hành khám thai

Trình độ học vấn

Không đúng n

Không đúng (%)

Đúng n

Đúng (%)

Tổng

Biết đọc, biết viết

8

72,7

3

27,3

11

Tiểu học

58

54,7

48

45,3

106

THCS

30

20,0

120

80,0

150

THPT

17

16,7

85

83,3

102

Tổng

113

30,6

256

69,4

369

χ²=36,638; df=3; p<0,01 (cần xác minh lại bậc tự do theo bảng dữ liệu gốc). Tỷ lệ thực hành khám thai đúng cao hơn ở nhóm THCS và THPT so với nhóm biết đọc, biết viết và tiểu học.

Nghề nghiệp

Không đúng n

Không đúng (%)

Đúng n

Đúng (%)

Tổng

Làm nông

107

33,7

216

66,3

323

Cán bộ, viên chức

2

7,6

24

92,4

26

Buôn bán

0

0

8

100

8

Khác

4

33,3

8

66,7

12

Tổng

113

30,6

256

69,4

369

χ²=9,663; p<0,05. Nhóm cán bộ, viên chức có tỷ lệ thực hành khám thai đúng cao hơn nhóm làm nông.

Nhóm tuổi

Không đúng n

Không đúng (%)

Đúng n

Đúng (%)

Tổng

<20

13

20,9

49

79,1

62

20–<35

79

29,0

193

71,0

272

>35

20

57,1

15

42,9

35

Tổng

113

30,6

256

69,4

369

χ²=11,638; p<0,05. Nhóm trên 35 tuổi có tỷ lệ thực hành khám thai đúng thấp nhất (42,9%). [Cần xác minh tổng nhóm tuổi: bảng đặc điểm ghi 36 người ≥35, bảng liên quan ghi 35 người >35.]

4. BÀN LUẬN

4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu thuộc nhóm tuổi 20 đến dưới 35, chiếm 73,7%. Đây là nhóm tuổi sinh sản thường gặp, có thể thuận lợi hơn trong tiếp cận thông tin chăm sóc sức khỏe và sử dụng dịch vụ y tế. Dân tộc Xê đăng chiếm tỷ lệ cao nhất (38,8%), cho thấy nghiên cứu được thực hiện tại địa bàn có đặc điểm dân cư đa dạng, trong đó có tỷ lệ đáng kể người dân tộc thiểu số. Phần lớn đối tượng làm nông nghiệp (87,5%), điều này có thể ảnh hưởng đến thời gian, điều kiện đi khám thai và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Trình độ học vấn THCS chiếm tỷ lệ cao nhất (44,2%), trong khi nhóm biết đọc, biết viết chiếm 3,5%. Trình độ học vấn và điều kiện kinh tế - xã hội là những đặc điểm cần được xem xét khi xây dựng hoạt động truyền thông, tư vấn sức khỏe sinh sản phù hợp với từng nhóm đối tượng.

4.2. Kiến thức và thực hành chăm sóc trước sinh

Tỷ lệ phát hiện mang thai trong tháng đầu là 24,1%, trong tháng thứ hai là 46,3%; có 9,0% phát hiện mang thai từ tháng thứ tư trở đi. Phát hiện thai sớm có ý nghĩa trong việc bắt đầu quản lý thai nghén, tư vấn dinh dưỡng, bổ sung vi chất và phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ. Tỷ lệ phát hiện thai muộn tại địa bàn nghiên cứu cho thấy cần tăng cường truyền thông về dấu hiệu mang thai và khuyến khích phụ nữ chủ động tiếp cận dịch vụ y tế khi nghi ngờ có thai.

Tỷ lệ khám thai theo tiêu chí nghiên cứu đạt 69,4%, trong khi 30,6% chưa đạt. Phòng khám thuộc Trung tâm Y tế Ngọc Hồi là nơi được lựa chọn nhiều nhất (52,0%), tiếp đến là cơ sở y tế tư nhân (28,0%). Tỷ lệ khám tại trạm y tế xã là 3,0%. Kết quả này gợi ý cần củng cố vai trò của tuyến xã trong quản lý thai nghén, đồng thời tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin giữa cơ sở y tế công lập và tư nhân để bảo đảm tính liên tục trong chăm sóc.

Các dịch vụ chăm sóc trước sinh chưa đồng đều. Tỷ lệ được đo huyết áp là 70,5%, nhưng xét nghiệm nước tiểu chỉ đạt 27,1%. Mặc dù 93,2% được tiêm UV2+, tỷ lệ được cấp sắt hoặc đa vi chất là 80,2% và tỷ lệ sử dụng đủ đến khi sinh là 58,0%. Những kết quả này cho thấy cần chú trọng không chỉ việc cung cấp dịch vụ mà còn tư vấn, theo dõi và hỗ trợ bà mẹ duy trì thực hành chăm sóc trong suốt thai kỳ.

Kiến thức nhận biết dấu hiệu nguy hiểm còn hạn chế. Tỷ lệ nhận biết đầy đủ dấu hiệu khi có thai là 16,3%; dấu hiệu nguy hiểm cần khám thai là 13,8%; dấu hiệu khi chuyển dạ là 12,5%; bất thường sau sinh là 10,1% và bất thường ở trẻ sơ sinh là 9,0%. Mặc dù nhiều bà mẹ nhận biết ra máu âm đạo bất thường và thai không máy là dấu hiệu cần đi khám, các dấu hiệu như sốt cao, rối loạn thị lực, phù, đau đầu dữ dội và co giật còn được nhận biết với tỷ lệ thấp. Do đó, truyền thông cần tập trung vào các dấu hiệu nguy hiểm cụ thể, sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu và phương pháp trực quan.

4.3. Thực hành chăm sóc trong sinh

Tỷ lệ sinh tại cơ sở y tế đạt 84,7%, trong khi 15,4% sinh tại nhà. Sinh tại cơ sở y tế giúp bà mẹ được hỗ trợ bởi cán bộ có chuyên môn và có khả năng tiếp cận các can thiệp cần thiết khi xảy ra tai biến. Tỷ lệ sinh tại nhà còn tồn tại cho thấy cần tiếp tục vận động phụ nữ mang thai và gia đình lựa chọn cơ sở y tế, đồng thời xem xét các rào cản về địa lý, giao thông, kinh tế và tập quán tại địa phương.

4.4. Thực hành chăm sóc sau sinh và trẻ sơ sinh

Tỷ lệ cho trẻ bú trong giờ đầu sau sinh đạt 74,3%, tuy nhiên tỷ lệ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu chỉ đạt 23,3%. Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu có vai trò quan trọng đối với sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Kết quả cho thấy cần tăng cường tư vấn trước sinh, hỗ trợ bà mẹ sau sinh và giải quyết những khó khăn thường gặp trong duy trì nuôi con bằng sữa mẹ.

Tỷ lệ bà mẹ biết cho trẻ bú đúng cách, tắm trẻ đúng cách và chăm sóc rốn đúng cách lần lượt là 69,9%, 64,7% và 72,6%. Đây là những nội dung cần tiếp tục được hướng dẫn trực tiếp, đặc biệt với bà mẹ sinh con lần đầu hoặc ít kinh nghiệm chăm sóc trẻ. Tỷ lệ uống Vitamin A sau sinh là 57,7%, trong khi uống viên sắt chỉ 10,6%, cho thấy cần quan tâm hơn đến tư vấn bổ sung vi chất và chăm sóc sức khỏe bà mẹ sau sinh.

4.5. Một số yếu tố liên quan đến thực hành khám thai

Nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa trình độ học vấn và thực hành khám thai. Nhóm có trình độ THCS và THPT có tỷ lệ thực hành khám thai đúng cao hơn nhóm biết đọc, biết viết và tiểu học. Điều này có thể liên quan đến khả năng tiếp nhận, hiểu và áp dụng thông tin sức khỏe.

Nghề nghiệp cũng có liên quan đến thực hành khám thai. Nhóm cán bộ, viên chức có tỷ lệ thực hành khám thai đúng cao hơn nhóm làm nông. Sự khác biệt có thể liên quan đến điều kiện công việc, khả năng chủ động thời gian, tiếp cận thông tin và dịch vụ y tế; tuy nhiên, nghiên cứu cắt ngang không cho phép xác định quan hệ nhân quả.

Nhóm tuổi trên 35 có tỷ lệ thực hành khám thai đúng thấp nhất. Kết quả này cần được diễn giải thận trọng và xem xét thêm các yếu tố khác như số lần sinh, điều kiện kinh tế, khoảng cách đến cơ sở y tế và tiền sử sản khoa.

4.6. Hạn chế của nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế cắt ngang nên chỉ xác định được mối liên quan, không kết luận được quan hệ nhân quả. Số liệu được thu thập thông qua phỏng vấn có thể chịu ảnh hưởng của sai số nhớ lại và sai số thông tin. Một số tiêu chí đánh giá kiến thức, thực hành cần được mô tả rõ hơn để bảo đảm tính nhất quán và khả năng so sánh với các nghiên cứu khác. Ngoài ra, các số liệu trong bản thảo cần được đối chiếu với bộ dữ liệu gốc trước khi hoàn thiện.

5. KẾT LUẬN

5.1. Kiến thức và thực hành chăm sóc trước sinh, trong sinh và sau sinh

Kiến thức và thực hành chăm sóc sức khỏe bà mẹ trước sinh, trong sinh và sau sinh của các bà mẹ có con dưới 6 tháng tuổi tại 3 xã Dục Nông, Bờ Y và Sa Loong còn một số hạn chế. Tỷ lệ khám thai theo tiêu chí nghiên cứu đạt 69,4%; tỷ lệ được đo huyết áp là 70,5%, xét nghiệm nước tiểu 27,1%. Tỷ lệ được cấp sắt hoặc đa vi chất là 80,2%, nhưng chỉ 58,0% sử dụng đủ đến khi sinh.

Kiến thức nhận biết đầy đủ các dấu hiệu nguy hiểm trong thai kỳ, khi chuyển dạ, sau sinh và ở trẻ sơ sinh còn thấp, lần lượt là 16,3%, 13,8%, 10,1% và 9,0%. Tỷ lệ sinh tại cơ sở y tế đạt 84,7%; 74,3% cho trẻ bú trong giờ đầu sau sinh và 23,3% cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Thực hành chăm sóc trẻ và bổ sung vi chất sau sinh còn chưa đồng đều.

5.2. Một số yếu tố liên quan đến thực hành khám thai

Trình độ học vấn, nghề nghiệp và nhóm tuổi có mối liên quan với thực hành khám thai theo tiêu chí nghiên cứu. Nhóm có trình độ học vấn cao hơn, nhóm cán bộ, viên chức và nhóm tuổi 20 đến dưới 35 có tỷ lệ thực hành khám thai đúng cao hơn một số nhóm còn lại. Các mối liên quan được ghi nhận có ý nghĩa thống kê với p<0,05.

6. KHUYẾN NGHỊ

1. Tăng cường quản lý thai nghén tại tuyến y tế cơ sở; chủ động phát hiện, lập hồ sơ quản lý và theo dõi phụ nữ có thai từ những tháng đầu thai kỳ. Nâng cao chất lượng khám thai và bảo đảm thực hiện đầy đủ các nội dung chăm sóc trước sinh theo hướng dẫn chuyên môn.

2. Tăng cường thực hiện các dịch vụ chăm sóc trước sinh, đặc biệt đo huyết áp, xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu và tư vấn bổ sung sắt, đa vi chất. Theo dõi việc sử dụng vi chất trong suốt thai kỳ.

3. Đẩy mạnh truyền thông, tư vấn về làm mẹ an toàn, tập trung vào nhận biết dấu hiệu nguy hiểm trong thai kỳ, khi chuyển dạ và sau sinh; khuyến khích phụ nữ mang thai lựa chọn sinh tại cơ sở y tế có cán bộ chuyên môn.

4. Tăng cường hướng dẫn nuôi con bằng sữa mẹ, đặc biệt cho trẻ bú sớm trong giờ đầu sau sinh và bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Hướng dẫn chăm sóc trẻ sơ sinh, chăm sóc rốn, vệ sinh trẻ và bổ sung vi chất sau sinh đúng cách.

5. Xây dựng hình thức truyền thông phù hợp với đặc điểm dân cư, trình độ học vấn và điều kiện kinh tế - xã hội; chú trọng phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ làm nông nghiệp và địa bàn khó khăn. Phối hợp nhân viên y tế, y tế thôn bản và các tổ chức đoàn thể trong vận động phụ nữ mang thai tiếp cận, sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Phạm Văn An (2010). Thực trạng thiếu máu ở phụ nữ mang thai tại huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2008. Y học thực hành, 728(7), 81–85.

2. Lê Văn Bình, Lê Minh Chính (2013). Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến chăm sóc sản khoa thiết yếu cho các bà mẹ ở xã Linh Sơn, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Y học thực hành, 893(11), 135–139.

3. Bộ Y tế (2016). Kế hoạch hành động Quốc gia về chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ sơ sinh và trẻ em giai đoạn 2016–2020. Hà Nội.

4. Bộ Y tế (2016). Báo cáo tổng kết công tác y tế năm 2015 và giai đoạn 2011–2015; các nhiệm vụ chủ yếu năm 2016 và giai đoạn 2016–2020. Hà Nội.

5. Bộ Y tế (2009). Hướng dẫn Quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản. Hà Nội.

6. Hoàng Thanh Cần (2010). Kiến thức, thái độ, thực hành chăm sóc trước sinh của bà mẹ mang thai tại huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2008–2009. Y học thực hành, 699(1), 121–129.

7. Amoakoh-Coleman M, et al. (2016). Provider adherence to first antenatal care guidelines and risk of pregnancy complications in public sector facilities: a Ghanaian cohort study. BMC Pregnancy and Childbirth.

8. Chandrashekhar T Sreeramareddy, et al. (2006). Home delivery and newborn care practices among urban women in western Nepal: a questionnaire survey. BMC Pregnancy and Childbirth, 6:27.

9. Dhaher E, Mikolajczyk R, et al. (2008). Factors associated with lack of postnatal care among Palestinian women: a cross-sectional study of three clinics in the West Bank. BMC Pregnancy and Childbirth, 8.

10. Haider BA, Bhutta ZA (2015). Multiple-micronutrient supplementation for women during pregnancy.

11. Ogundipe O, Hoyo C, et al. (2012). Factors associated with prenatal folic acid and iron supplementation among 21,889 pregnant women in Northern Tanzania: a cross-sectional hospital-based study. BMC Pregnancy and Childbirth, 12:481.

12. WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and United Nations Population Division (2015). Trends in Maternal Mortality: 1990 to 2015. Estimates.

13. WHO (2016). Pregnant women must be able to access the right care at the right time, says WHO. Geneva.

 


Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Bài viết liên quan

Nội dung đang cập nhật...

Hoạt động bệnh viện
  • IMG_7184
  • IMG_4411
  • IMG_7005
Video Clip
Sơ đồ bệnh viện
Thông báo văn bản