KHẢO SÁT THỰC TRẠNG THIẾU MÁU VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN KÉM ĐÁP ỨNG ERYTHROPOIETIN Ở BỆNH NHÂN LỌC MÁU CHU KỲ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA KHU VỰC NGỌC HỒI NĂM 2026
KHẢO SÁT THỰC TRẠNG THIẾU MÁU VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN KÉM ĐÁP ỨNG ERYTHROPOIETIN Ở BỆNH NHÂN LỌC MÁU CHU KỲ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA KHU VỰC NGỌC HỒI NĂM 2026
KHẢO SÁT THỰC TRẠNG THIẾU MÁU VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN
KÉM ĐÁP ỨNG ERYTHROPOIETIN Ở BỆNH NHÂN LỌC MÁU CHU KỲ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA KHU VỰC NGỌC HỒI NĂM 2026
Vũ Tiến Tài1, Nguyễn Ngọc Khuyến1, Đinh Quỳnh Uyên Nhi1,
Lê Thị Ngọc Thoa1, Đặng Thị Trâm1
1Bệnh viện Đa khoa Khu vực Ngọc Hồi, tỉnh Quảng Ngãi
Email tác giả chính:taivu2k@gmail.com
Tóm tắt
Nghiên cứu được thực hiện nhằm khảo sát tỷ lệ thiếu máu, tỷ lệ không đạt nồng độ Hemoglobin (Hb) mục tiêu và phân tích các yếu tố liên quan đến tình trạng kém đáp ứng Erythropoietin tái tổ hợp người (rHuEPO) ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Ngọc Hồi năm 2026. Thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang được tiến hành trên toàn bộ 41 bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối lọc máu chu kỳ ổn định từ tháng 04 đến tháng 10/2026. Các chỉ số huyết học, sinh hóa (Hb, Albumin, Sắt huyết thanh, Ferritin, Transferrin, Kt/V) được thu thập và phân tích bằng phần mềm Stata 17.0. Kết quả cho thấy nồng độ Hb trung bình là 89.1 ± 19 g/L; tỷ lệ thiếu máu chung chiếm 97.6% (thiếu máu trung bình chiếm 63.5%, nặng chiếm 26.8%). Tỷ lệ chưa đạt đích Hb mục tiêu (100 - 115 g/L) lên tới 68.3% và tỷ lệ kém đáp ứng rHuEPO là 65.9%. Phân tích hồi quy logistic đa biến ghi nhận xu hướng tăng nguy cơ kém đáp ứng rHuEPO ở nhóm suy dinh dưỡng có Albumin < 35 g/L (OR = 6.2) và nhóm thiếu sắt (OR = 2.3), đồng thời 100% trường hợp lọc máu chưa đủ liều (Kt/V < 1.2) đều kém đáp ứng thuốc. Kết quả nghiên cứu là cơ sở thực tiễn quan trọng giúp tối ưu hóa chiến lược điều trị thiếu máu đa mô thức cho bệnh nhân lọc máu tại tuyến y tế miền núi, biên giới.
Từ khóa: Bệnh viện Đa khoa Khu vực Ngọc Hồi, đáp ứng Erythropoietin, Hemoglobin, lọc máu chu kỳ, thiếu máu.
ANEMIA PREVALENCE AND FACTORS RELATED TO ERYTHROPOIETIN RESISTANCE IN PATIENTS UNDERGOING MAINTENANCE HEMODIALYSIS AT NGOC HOI REGIONAL GENERAL HOSPITAL, 2026
Abstract
This study was conducted to investigate the prevalence of anemia, the rate of failure to achieve target Hemoglobin (Hb) levels, and to analyze factors associated with hyporesponsiveness to recombinant human erythropoietin (rHuEPO) in maintenance hemodialysis patients at Ngoc Hoi Regional General Hospital in 2026. A descriptive cross-sectional study was carried out on all 41 stable end-stage renal disease (ESRD) patients undergoing maintenance hemodialysis from April to October 2026. Hematological and biochemical parameters (Hb, Albumin, serum iron, Ferritin, Transferrin, and Kt/V) were collected and analyzed using Stata 17.0 software. The results showed a mean Hb concentration of 89.1 ± 19 g/L, with an overall anemia prevalence of 97.6% (moderate anemia accounted for 63.5% and severe anemia for 26.8%). The proportion of patients failing to reach the target Hb range (100–115 g/L) was 68.3%, and the prevalence of rHuEPO hyporesponsiveness was 65.9%. Multivariable logistic regression analysis indicated an increased risk trend of rHuEPO hyporesponsiveness in malnourished patients with Albumin less than 35 g/L (OR = 6.2) and in those with iron deficiency (OR = 2.3); notably, 100% of patients with inadequate dialysis dose (Kt/V less than 1.2) exhibited hyporesponsiveness. These findings provide a crucial practical basis for optimizing multimodal anemia management strategies for hemodialysis patients in mountainous and border healthcare facilities.
Keywords: Anemia, Erythropoietin responsiveness, Hemoglobin, maintenance hemodialysis, Ngoc Hoi Regional General Hospital
- ĐẶT VẤN ĐỀ
Thiếu máu là biến chứng lâm sàng phổ biến nhất ở bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối (BTMGĐ5) điều trị bằng thận nhân tạo (TNT) chu kỳ, xuất hiện ở hơn 90% người bệnh và làm gia tăng nguy cơ phì đại thất trái, suy tim sung huyết cũng như tỷ lệ tử vong. Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này là sự sụt giảm nghiêm trọng hormone Erythropoietin (EPO) nội sinh do nhu mô thận bị xơ hóa, bên cạnh các yếu tố phối hợp như mất máu qua màng lọc, rối loạn chuyển hóa sắt, rút ngắn đời sống hồng cầu do độc tố urê huyết và tình trạng viêm mạn tính. Sự ra đời của Erythropoietin tái tổ hợp người (rHuEPO) đã giúp cải thiện đáng kể tình trạng thiếu máu và hạn chế chỉ định truyền máu. Theo khuyến cáo của Hội Thận học Quốc tế (KDIGO), mục tiêu điều trị là duy trì nồng độ Hemoglobin (Hb) ổn định trong khoảng 100 – 115 g/L.
Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy một tỷ lệ lớn bệnh nhân rơi vào tình trạng kém đáp ứng hoặc đề kháng với rHuEPO, khiến nồng độ Hb không đạt đích dù đã sử dụng liều thuốc cao, làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và huyết khối đường vào mạch máu. Các nghiên cứu trong và ngoài nước chỉ ra rằng tình trạng viêm hệ thống, thiếu hụt sắt (tuyệt đối hoặc chức năng), suy dinh dưỡng và hiệu quả cuộc lọc chưa đạt chuẩn (Kt/V < 1.2) là những rào cản chính làm giảm tính nhạy cảm của tủy xương đối với thuốc tạo máu [1, 2, 3]. Tại BV ĐKKV Ngọc Hồi – cơ sở y tế tuyến khu vực phục vụ cộng đồng dân cư miền núi, biên giới phía Tây tỉnh Quảng Ngãi với phần lớn người bệnh là đồng bào dân tộc thiểu số có điều kiện kinh tế và dinh dưỡng còn hạn chế – việc quản lý thiếu máu hiện chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và chưa có công trình đánh giá hệ thống nào. Vì vậy, nghiên cứu này được thực hiện với hai mục tiêu: (1) Khảo sát tỷ lệ thiếu máu và tỷ lệ không đạt Hb mục tiêu ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ tại BV ĐKKV Ngọc Hồi năm 2026; (2) Phân tích các yếu tố liên quan đến tình trạng kém đáp ứng thuốc rHuEPO ở nhóm đối tượng này.
II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 04 đến tháng 10/2026 tại Đơn nguyên Thận nhân tạo (Khoa Nội tổng hợp) và Khoa Huyết học – Truyền máu – Hóa sinh – Vi sinh, BV ĐKKV Ngọc Hồi. Áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (thuận tiện), đưa vào nghiên cứu tất cả 41 bệnh nhân BTMGĐ5 đáp ứng tiêu chuẩn lựa chọn: đang lọc máu chu kỳ ổn định tại bệnh viện ≥ 3 tháng, đang được điều trị bằng rHuEPO và đồng ý tham gia nghiên cứu. Loại trừ các bệnh nhân đang xuất huyết cấp tính, mắc bệnh lý huyết học nguyên phát phối hợp (Thalassemia, suy tủy xương) hoặc mới truyền máu trong vòng 1 – 3 tháng trước thời điểm nghiên cứu.
2.2. Thiết kế nghiên cứu và phương pháp thu thập số liệu
Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang, kết hợp hồi cứu hồ sơ bệnh án và tiến cứu lâm sàng, cận lâm sàng thông qua phiếu thu thập số liệu chuẩn hóa. Các biến số nhân khẩu học và lâm sàng bao gồm: tuổi, giới tính, dân tộc, thời gian lọc máu (tháng), nguyên nhân suy thận mạn gốc, bệnh đồng mắc, cân nặng khô (kg) và liều rHuEPO thực dùng trung bình hằng tuần (UI/tuần).
Để đảm bảo độ chính xác và loại trừ sai số do hiện tượng cô đặc hoặc pha loãng máu, toàn bộ mẫu máu xét nghiệm được lấy vào đầu ca lọc máu ngày giữa tuần, ngay sau khi chọc kim vào rò động tĩnh mạch (AVF), trước khi kết nối tuần hoàn ngoài cơ thể và trước khi tiêm kháng đông Heparin. Các chỉ số cận lâm sàng được định lượng trên hệ thống thiết bị tự động đã nội kiểm hằng ngày tại Khoa Xét nghiệm: Hb được đo từ mẫu máu toàn phần chống đông EDTA trên máy đếm tổng phân tích tế bào máu; Albumin huyết thanh, Sắt huyết thanh, Ferritin định lượng và Transferrin định lượng trên máy sinh hóa tự động AU480.
2.3. Tiêu chuẩn đánh giá và phân tích số liệu
Chẩn đoán thiếu máu theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): nam < 130 g/L, nữ < 120 g/L; phân độ thiếu máu gồm: nhẹ (nam 110 – 129 g/L, nữ 110 – 119 g/L), trung bình (80 – 109 g/L) và nặng (< 80 g/L). Đích Hb mục tiêu theo KDIGO là 100 – 115 g/L (chưa đạt mục tiêu khi Hb < 100 g/L; vượt mục tiêu khi Hb > 115 g/L) [4]. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng dựa trên Albumin huyết thanh (suy dinh dưỡng khi < 35 g/L). Đánh giá thiếu sắt khi độ bão hòa Transferrin (TSAT) < 20% hoặc Ferritin < 200 ng/mL. Hiệu quả cuộc lọc đạt yêu cầu khi chỉ số Kt/V ≥ 1.2. Tình trạng kém đáp ứng rHuEPO được xác định theo tiêu chuẩn KDIGO khi Hb không đạt mục tiêu (< 100 g/L) kèm theo liều rHuEPO sử dụng cao (kém đáp ứng ban đầu với liều > 300 UI/kg/tuần tiêm dưới da hoặc > 450 UI/kg/tuần tiêm tĩnh mạch sau 4 – 6 tuần, hoặc kém đáp ứng thứ phát khi phải tăng liều > 50% so với liều nền ổn định kéo dài trên 3 tháng) [4].
Số liệu được làm sạch, nhập trên phần mềm Microsoft Excel và xử lý bằng phần mềm thống kê Stata 17.0. Các biến định lượng phân phối chuẩn được biểu diễn dưới dạng Trung bình ± Độ lệch chuẩn (ĐLC), biến phân phối không chuẩn biểu diễn bằng Trung vị và khoảng tứ phân vị (IQR 25% – 75%). Sử dụng kiểm định Fisher's exact để so sánh tỷ lệ và mô hình hồi quy logistic đa biến để xác định các yếu tố liên quan độc lập với tình trạng kém đáp ứng rHuEPO (mức ý nghĩa thống kê p < 0.05). Đề tài đã được Hội đồng Khoa học và Hội đồng Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học cấp cơ sở của BV ĐKKV Ngọc Hồi thông qua.
III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Đặc điểm chung và các chỉ số cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
Trong tổng số 41 bệnh nhân nghiên cứu, tỷ lệ nam giới chiếm 53.7% (n = 22) và nữ giới chiếm 46.3% (n = 19). Nhóm tuổi dưới 60 chiếm đa số với 85.4% (n = 35). Đặc biệt, bệnh nhân là đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ áp đảo 87.8% (n = 36), dân tộc Kinh chỉ chiếm 12.2% (n = 5). Về thâm niên điều trị, nhóm lọc máu trên 36 tháng chiếm 51.2% (n = 21), từ > 12 – 36 tháng chiếm 31.7% (n = 13) và từ 3 – 12 tháng chiếm 17.1% (n = 7). Nguyên nhân suy thận mạn hàng đầu là viêm cầu thận mạn (63,4%), tiếp theo là bệnh thận đa nang/khác (17.1%), đái tháo đường (12.2%) và chưa rõ nguyên nhân (7.3%). Tỷ lệ mắc kèm tăng huyết áp và bệnh tim mạch lần lượt là 61.0% và 29.3%.
Bảng 1: Đặc điểm các chỉ số cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu (n = 41)
Chỉ số cận lâm sàng | Trung bình ± ĐLC hoặc Trung vị (IQR) | Min | Max |
Cân nặng khô | 48 (46 – 54) | 33 | 80 |
Hemoglobin (Hb) | 89,1 ± 19 | 55 | 141 |
Albumin huyết thanh | 39.2 (36 – 44.3) | 29.7 | 64.8 |
Sắt huyết thanh | 10.2 (8.2 – 18) | 4.9 | 24.2 |
Ferritin huyết thanh | 180 (60 – 304) | 34 | 675 |
Độ bão hòa Transferrin (TSAT) | 29 (26 – 38) | 20 | 89 |
Hiệu quả lọc máu (Kt/V) | 1.39 ± 0.14 | 1.11 | 1.65 |
Chỉ số đề kháng ERI | 14.6 ± 4.1 | 7.3 | 25.6 |
Kết quả ở Bảng 1 cho thấy nồng độ Hb trung bình của quần thể nghiên cứu là 89.1 ± 19 g/L (dao động từ 55 đến 141 g/L). Chỉ số hiệu quả lọc máu Kt/V trung bình đạt 1.39 ± 0.14, trung vị Albumin huyết thanh đạt 39.2 g/L và trung vị Ferritin đạt 180 ng/mL.
3.2. Thực trạng thiếu máu và tỷ lệ đạt đích Hemoglobin mục tiêu
Tỷ lệ thiếu máu chung ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ được ghi nhận ở mức rất cao với 97.6% (n = 40/41), chỉ có duy nhất 1 bệnh nhân nam không thiếu máu (2.4%). Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỷ lệ thiếu máu theo giới tính (nữ 100% so với nam 95.6%; p = 1), nhóm tuổi (< 60 tuổi là 97.1% so với ≥ 60 tuổi là 100%; p = 1) hay thời gian lọc máu (< 1 năm là 100% so với ≥ 1 năm là 97.1%; p = 1).
Bảng 2: Phân loại mức độ thiếu máu và tỷ lệ đạt đích Hemoglobin mục tiêu (n = 41)
Phân loại chỉ số huyết học | Tiêu chuẩn đánh giá | Số lượng (n) | Tỷ lệ (%) |
Mức độ thiếu máu (WHO) |
|
|
|
Không thiếu máu | Nam ≥ 130 g/L; Nữ ≥ 120 g/L | 1 | 2.4 |
Thiếu máu nhẹ | Nam 110 – 129 g/L; Nữ 110 – 119 g/L | 3 | 7.3 |
Thiếu máu trung bình | Cả 2 giới: 80 – 109 g/L | 26 | 63.5 |
Thiếu máu nặng | Cả 2 giới: < 80 g/L | 11 | 26.8 |
Đạt đích Hb mục tiêu (KDIGO) |
|
|
|
Chưa đạt mục tiêu | Hb < 100 g/L | 28 | 68.3 |
Đạt mục tiêu | Hb 100 – 115 g/L | 10 | 24.4 |
Vượt mục tiêu | Hb > 115 g/L | 3 | 7.3 |
Theo Bảng 2, mức độ thiếu máu trung bình chiếm tỷ trọng cao nhất với 63.5%, tiếp theo là thiếu máu nặng chiếm 26.8% và thiếu máu nhẹ chỉ chiếm 7.3%. Xét theo ngưỡng khuyến cáo của KDIGO, có tới 68.3% bệnh nhân chưa đạt đích Hb mục tiêu (Hb < 100 g/L), tỷ lệ đạt mục tiêu chỉ chiếm 24.4% và vượt mục tiêu chiếm 7.3%.
3.3. Tình trạng đáp ứng thuốc tạo máu rHuEPO và các yếu tố liên quan
Đánh giá hiệu quả điều trị thuốc tạo máu cho thấy có 27 bệnh nhân rơi vào nhóm kém đáp ứng rHuEPO (chiếm 65.9%) và 14 bệnh nhân đáp ứng tốt (chiếm 34.1%).
Bảng 3: Phân tích đơn biến các yếu tố liên quan đến tình trạng đáp ứng rHuEPO (n = 41)
Yếu tố khảo sát | Phân nhóm | Kém đáp ứng (n = 27) | Đáp ứng tốt (n = 14) | Giá trị p |
Nhóm tuổi | < 60 tuổi | 25 | 10 | 0.2 |
| ≥ 60 tuổi | 2 | 4 |
|
Thời gian lọc máu | < 1 năm | 3 | 4 | 0.2 |
| ≥ 1 năm | 24 | 10 |
|
Dinh dưỡng (Albumin) | Suy dinh dưỡng (< 35 g/L) | 18 | 13 | 0.1 |
| Dinh dưỡng tốt (≥ 35 g/L) | 9 | 1 |
|
Sắt huyết thanh | Thấp (< 11 µmol/L) | 14 | 7 | 1 |
| Bình thường/Cao (≥ 11 µmol/L) | 13 | 7 |
|
Tình trạng dự trữ sắt | Thiếu sắt (TSAT < 20% hoặc Ferritin < 200 ng/mL) | 17 | 5 | 0.1 |
| Đủ sắt (TSAT ≥ 20% và Ferritin ≥ 200 ng/mL) | 10 | 9 |
|
Hiệu quả lọc máu (Kt/V) | Chưa đạt (Kt/V < 1.2) | 5 | 0 | 0.1 |
| Đạt (Kt/V ≥ 1.2) | 22 | 14 |
|
Qua Bảng 3, nhóm thiếu sắt ghi nhận 17 ca kém đáp ứng trên tổng số 22 ca thiếu sắt (77.3%). Đặc biệt, 100% số bệnh nhân chưa đạt hiệu quả lọc máu (Kt/V < 1.2; 5/5 ca) đều thuộc nhóm kém đáp ứng thuốc. Tuy nhiên, trong phân tích đơn biến, sự khác biệt giữa các nhóm chưa đạt ý nghĩa thống kê (p > 0.05).
Bảng 4: Mô hình hồi quy logistic đa biến các yếu tố liên quan độc lập với tình trạng kém
đáp ứng rHuEPO
Yếu tố nguy cơ | Phân nhóm nguy cơ | Tỷ số chênh (OR) | Khoảng tin cậy 95% | Giá trị p |
Nhóm tuổi | < 60 tuổi | 1.7 | 0.26 – 11.15 | 0.6 |
Thời gian lọc máu | < 1 năm | 4.2 | 0.62 – 28.81 | 0.1 |
Bệnh tim mạch | Có | 0.5 | 0.10 – 2.76 | 0.4 |
Albumin huyết thanh | Suy dinh dưỡng (< 35 g/L) | 6.2 | 0.56 – 68.54 | 0.1 |
Trạng thái sắt | Thiếu sắt | 2.3 | 0.06 – 2.82 | 0.4 |
Hiệu quả lọc máu | Lọc máu chưa đạt (Kt/V < 1,2) | 0.04 | 0.0003 – 6.62 | 0.2 |
Kết quả hồi quy logistic đa biến tại Bảng 4 cho thấy chưa xác định được yếu tố nguy cơ độc lập nào có ý nghĩa thống kê chính thức (p > 0.05, các khoảng tin cậy 95% đều chứa giá trị 1). Dù vậy, mô hình chỉ ra xu hướng tăng nguy cơ kém đáp ứng rHuEPO rõ rệt ở nhóm bệnh nhân suy dinh dưỡng có Albumin < 35 g/L (OR = 6.2), nhóm lọc máu dưới 1 năm (OR = 4.2) và nhóm thiếu sắt (OR = 2.3).
IV. BÀN LUẬN
Nghiên cứu trên 41 bệnh nhân lọc máu chu kỳ tại BV ĐKKV Ngọc Hồi ghi nhận thực trạng thiếu máu rất cao (97.6%) với nồng độ Hb trung bình là 89.1 ± 19 g/L, trong đó thiếu máu mức độ trung bình và nặng chiếm tới 90.3%. Tỷ lệ bệnh nhân chưa đạt đích Hb mục tiêu theo KDIGO (< 100 g/L) chiếm 68.3% và tỷ lệ kém đáp ứng với thuốc tạo máu rHuEPO lên tới 65.9%.
Về đặc điểm dịch tễ, quần thể nghiên cứu tại Ngọc Hồi có sự trẻ hóa rõ rệt với 85.4% bệnh nhân dưới 60 tuổi và 87.8% là đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc điểm này khác biệt với các nghiên cứu tại các bệnh viện tuyến trung ương hoặc đô thị lớn – nơi bệnh nhân thường cao tuổi (trung bình trên 60 tuổi) và người Kinh chiếm đa số [5, 6]. Điều này phản ánh đặc thù địa bàn miền núi, biên giới phía Tây tỉnh Quảng Ngãi, nơi người lao động trẻ tuổi phải đối mặt với gánh nặng bệnh tật sớm và gặp nhiều rào cản về kinh tế, khoảng cách địa lý trong quá trình điều trị dài hạn.
Tỷ lệ thiếu máu chung (97.6%) và mức Hb trung bình (89.1 g/L) trong nghiên cứu của chúng tôi tương đồng với các báo cáo trong nước tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định (100% thiếu máu) [2] hay Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An (92.3% thiếu máu, Hb trung bình 94.3 g/L) [7]. Tỷ lệ chưa đạt đích Hb mục tiêu (68.3%) cũng phản ánh thách thức chung được ghi nhận tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn (chỉ 30% – 52% đạt ngưỡng Hb ≥ 100 g/L) [5] và Bệnh viện Đồng Nai 2 [3]. Nguyên nhân chủ yếu do tỷ lệ kém đáp ứng rHuEPO ở nhóm nghiên cứu ở mức cao (65.9%), gần tương đương với báo cáo của Nguyễn Thị Diễm Thúy tại Cần Thơ (76.3%) [8]. Ngược lại, có 7.3% bệnh nhân vượt đích Hb (> 115 g/L), nhóm này cần được theo dõi sát để giảm liều rHuEPO kịp thời nhằm phòng ngừa nguy cơ tăng huyết áp và tắc cầu nối mạch máu AVF theo cảnh báo của KDIGO [4].
Về cơ chế sinh bệnh học của tình trạng kém đáp ứng rHuEPO, mặc dù mô hình hồi quy đa biến chưa đạt ý nghĩa thống kê do cỡ mẫu hạn chế (n = 41), các chỉ số nguy cơ vẫn bộc lộ quy luật lâm sàng rất rõ nét. Thứ nhất, suy dinh dưỡng (Albumin < 35 g/L) làm tăng nguy cơ kém đáp ứng gấp 6.2 lần (OR = 6.2). Kết quả này phù hợp với nghiên cứu của Rajiv Agarwal và cộng sự [9] cũng như tác giả Bùi Thị Lan Anh [1]. Về mặt sinh lý bệnh, Albumin không chỉ là nguồn cung cấp acid amin tổng hợp chuỗi globin mà còn là chỉ dấu của hội chứng Viêm – Suy dinh dưỡng – Xơ vữa mạch (MIA). Tình trạng viêm mạn tính kích thích tăng tiết cytokine IL-6, thúc đẩy gan tổng hợp Hepcidin gây khóa chặt sắt trong đại thực bào và ức chế trực tiếp tế bào tiền thân hồng cầu tại tủy xương [1, 9]. Thứ hai, tình trạng thiếu sắt làm tăng nguy cơ kém đáp ứng gấp 2.3 lần (OR = 2.3), khẳng định vai trò thiết yếu của việc duy trì kho dự trữ sắt chủ động (Ferritin và TSAT) song hành với liệu pháp rHuEPO. Thứ ba, toàn bộ 100% bệnh nhân lọc máu chưa đủ liều (Kt/V < 1.2) đều rơi vào nhóm kém đáp ứng thuốc, tương đồng với phát hiện của Đoàn Thị Hòa và Nguyễn Như Nghĩa khi chứng minh Kt/V ≥ 1.2 là yếu tố độc lập giúp đạt đích Hb [3]. Khi hiệu quả lọc không đạt chuẩn, sự tích tụ các độc tố urê huyết phân tử trung bình sẽ ức chế hoạt tính tạo máu của tủy xương và rút ngắn đời sống hồng cầu.
Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn cao cho công tác quản lý điều trị tại y tế tuyến cơ sở vùng sâu, vùng xa. Thay vì chỉ đơn thuần tăng liều rHuEPO – vốn tốn kém chi phí và tiềm ẩn biến cố tim mạch – các bác sĩ lâm sàng cần áp dụng chiến lược can thiệp đa mô thức: đảm bảo hiệu quả cuộc lọc Kt/V ≥ 1.2, bổ sung sắt chủ động và tư vấn nâng cao dinh dưỡng phù hợp với điều kiện kinh tế của đồng bào dân tộc thiểu số.
Nghiên cứu vẫn tồn tại hai hạn chế chính: (1) Cỡ mẫu nhỏ (n = 41) do triển khai tại một đơn nguyên thận nhân tạo tuyến khu vực mới thành lập, làm giảm độ mạnh thống kê khiến các biến số trong mô hình đa biến chưa đạt ngưỡng p < 0.05; (2) Do giới hạn về trang thiết bị cận lâm sàng tại tuyến cơ sở, nghiên cứu chưa định lượng được các chỉ số chuyên sâu như Protein phản ứng C siêu nhạy (hs-CRP) để đánh giá trực tiếp mức độ viêm và hormone tuyến cận giáp (PTH) để đánh giá tình trạng xơ hóa tủy xương do cường cận giáp thứ phát.
V. KẾT LUẬN
Tỷ lệ thiếu máu ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Đa khoa Khu vực Ngọc Hồi năm 2026 rất cao (97,6%), tỷ lệ chưa đạt đích Hemoglobin mục tiêu chiếm 68.3% và tỷ lệ kém đáp ứng Erythropoietin là 65.9%; trong đó suy dinh dưỡng (Albumin < 35 g/L), thiếu sắt và hiệu quả lọc máu chưa đạt chuẩn (Kt/V < 1.2) là những yếu tố nguy cơ lâm sàng nổi bật cần được can thiệp đồng bộ nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị.
Tài liệu tham khảo
[1] Bùi Thị Lan Anh, Bùi Thị Minh Phượng, Nguyễn Thu Hường (2026), “Mối liên quan giữa nồng độ albumin, protein toàn phần và tỷ lệ thiếu máu ở bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ”, Tạp chí Y học Việt Nam, 561(1).
[2] Hồ Tấn Thông, Nguyễn Thanh Hiệp, Nguyễn Quỳnh Trúc (2022), “Tỷ lệ thiếu máu trên bệnh nhân bệnh thận mạn đang lọc máu chu kỳ có điều trị Erythropoietin và một số yếu tố liên quan tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định”, Tạp chí Y học Việt Nam, 514(1).
[3] Đoàn Thị Hòa, Nguyễn Như Nghĩa (2026), “Đáp ứng điều trị thiếu máu bằng erythropoietin alfa và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Đồng Nai 2”, Tạp chí Nghiên cứu Y học, 200(3).
[4] Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Anemia Work Group (2026), KDIGO 2026 Clinical Practice Guideline for the Management of Anemia in Chronic Kidney Disease (CKD), KDIGO.
[5] Nguyễn Duy Hưng, Ngô Thị Thanh Hải, Trần Thu Thủy (2026), “Thực trạng quản lý thiếu máu ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn”, Báo cáo Hội nghị khoa học lần thứ VI - Hội Lọc máu Việt Nam.
[6] Phạm Thị Kim Thoa, Nguyễn Thị Hòa, Vũ Văn Tứ (2026), “Nhận xét tình trạng thiếu máu ở người suy thận mạn lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Đa khoa Mỹ Đức”, Tạp chí Y học Việt Nam, 559(3).
[7] Nguyễn Văn Tuấn, Trần Thị Anh Thơ (2021), “Khảo sát đặc điểm thiếu máu ở bệnh nhân bệnh thận mạn giai đoạn cuối lọc máu chu kỳ”, Tạp chí Y học Việt Nam, 503(2).
[8] Nguyễn Như Nghĩa, Nguyễn Thị Diễm Thúy (2025), “Tác động của cường cận giáp thứ phát trong điều trị thiếu máu ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ: nghiên cứu bệnh chứng”, Tạp chí Y học Việt Nam, 547(1).
[9] Agarwal, R., Davis, J. L., Smith, L. (2008), “Serum albumin is strongly associated with erythropoietin sensitivity in hemodialysis patients”, Clin J Am Soc Nephrol, 3(1).



